skip to main content
Health and Wellbeing
Partner Iechyd a Llesiant Cymru

Os ydych chi’n cael perthynas glos â rhywun, mae’n bwysig i chi edrych ar ôl eich iechyd rhywiol. Mae hynny’n golygu peidio â beichiogi – neu wneud rhywun arall yn feichiog – onid ydych chi wedi penderfynu dechrau teulu, ac amddiffyn eich hun rhag dal clefyd a drosglwyddir yn rhywiol (STI).

Ni ddylai unrhyw perthynas rywiol byth gynnwys camdriniaeth felly os ydych chi’n cael eich cam-drin, naill ai’n gorfforol neu’n emosiynol, dylech chi geisio help ar unwaith.

Clefydau a drosglwyddir yn rhywiol (STIs)

Mae’r mwyafrif o STIs yn cael eu trosglwyddo yn ystod cyfathrach felly mae bob amser yn syniad da defnyddio condom, yn arbennig os ydych chi’n cael rhyw gyda rhywun nad ydych chi mewn perthynas hirdymor gyda nhw.

Mae rhai feirysau, e.e. feirws HPV sy’n achosi dafad wenerol, a all gael eu trosglwyddo gan gysylltiad croen i groen yn unig. Mae eraill yn cynnwys llau pwbig a’r clefyd crafu.

Mae STIs fel clamydia yn cyflwyno ychydig iawn o symptomau, felly ni fyddwch chi’n sylweddoli bob tro bod gennych chi heintiad.

Gall y mwyafrif o STIs gael eu trin gyda gwrthfiotigau ond gallant arwain at broblemau mwy difrifol o’u gadael heb eu trin, er enghraifft, gall gonorea arwain at anffrwythlondeb.

Dyna pam mae’n bwysig goresgyn eich embaras a cheisio triniaeth am eich symptomau.

Mae syffilis ac HIV yn ffurfiau mwy difrifol o STI sydd, o’u gadael heb eu trin, yn gallu peri risgiau difrifol i iechyd yn y dyfodol.

Mae gan Galw Iechyd Cymru fwy o wybodaeth am STIs ar ei wefan, gan gynnwys clinigau iechyd rhywiol yn eich ardal chi.

Profion cartref

Gallwch chi brynu pecynnau cartref profi am glamydia oddi wrth y mwyafrif o fferyllfeydd. Os defnyddiwch un ac mae’r canlyniadau’n bositif, dylech chi geisio cyngor meddygol oddi wrtheich meddyg teulu neu glinig iechyd rhywiol.

Atal cenhedlu

Dewis personol iawn yw’ch dewis chi o atal cenhedlu ac mae’n dibynnu’n fawr iawn a ydych chi’n dymuno dechrau teulu (neu gael baban arall) yn y dyfodol agos.

Mae mathau poblogaidd o atal cynhedlu yn cynnwys:

  • tynnu'n ôl – yn boblogaidd ond yn dwyn risg a heb roi unrhyw amddiffyniad yn erbyn STIs
  • condomau – yr unig fath o atal cenhedlu sy’n amddiffyn yn erbyn beichiogrwydd ac STIs
  • atal cenhedlu hormonaidd – pils ceg progestogen yn unig a chyfunol
  • dyfeisiau mewngroth, fel y dorch
  • clytiau atal cenhedlu
  • mewnblaniadau atal cenhedlu.

Siaradwch â’ch meddyg teulu neu chwiliwch Galw Iechyd Cymru am fanylion clinigau iechyd rhywiol yn eich ardal chi.

Dulliau atal cenhedlu brys

Os ydych chi wedi cael rhyw heb ei gynllunio a diamddiffyn ac nad ydych yn dymuno beichiogi, mae’n debyg y dylech chi ystyried defnyddio dull atal cenhedlu brys.

Y ffurf fwyaf effeithiol (mae’n atal 99% o achosion beichiogi) yw cael dyfais fewngroth (IUD)  wedi ei gosod; nid oes unrhyw sgîl-effeithiau i’r rhain a gallwch eu gadael i mewn i fod eich dull atal cenhedlu arferol.

Mae’r bilsen sy’n cael ei galw’n ‘bilsen bore trannoeth’ ar gael yn eang mewn clinigau iechyd rhywiol a chlinigau pobl ifanc ledled Cymru. Mae dau fath: rhaid i un gael ei chymryd hyd at dri diwrnod (72 awr) ar ôl cael rhyw diamddiffyn. Gallwch chi ei chael yn rhad ac am ddim ar bresgripsiwn ond dim ond os ydych chi dros 16 oed y gallwch chi ei phrynu o fferyllfa.

Gallwch chi gymryd y math mwy newydd hyd at bum niwrnod (120 awr) ar ôl rhyw, ond mae ar gael ar bresgripsiwn yn unig i fenywod dros 18 oed.

Nid yw’r naill bilsen na’r llall mor effeithiol â’r IUD; mae’n bosibl bod sgîl-effeithiau i’r ddwy.

Ewch i’ch meddyg teulu neu chwiliwch Galw Iechyd Cymru am fanylion clinigau iechyd rhywiol yn eich ardal chi (a’u horiau agor).

Diweddariad diwethaf: 30/03/2016