skip to main content

Mae’r mwyafrif o bobl ifanc yn dechrau eu bywydau annibynnol mewn llety rhent, sy’n cael ei ddarparu gan eu cyngor lleol neu gymdeithas tai, neu landlord preifat.

Os ydych chi’n gadael cartref am y tro cyntaf, mae rhentu’n ddelfrydol am ei fod yn rhoi’r cyfle i chi roi cynnig ar fathau amrywiol o eiddo mewn rhannau gwahanol o’r dref neu’r wlad.

Yn 18 oed, mae’n gyfreithiol i chi brynu cartref a gwneud cais am forgais; ond bydd angen i chi fod wedi cynilo adnau a diwallu meini prawf benthyg llym.

Dod o hyd i’ch cartref cyntaf

Byddwch yn realistig am beth allwch chi ei fforddio. Mae ymsefydlu mewn cartref yn beth drud, felly byddwch yn onest gyda’ch hun am beth allwch chi ei fforddio. Cofiwch, nid rhent (neu daliadau morgais) yw’r unig gost ond mae biliau cyfleustodau, y Dreth Gyngor a threthi dŵr hefyd.

Os ydych chi’n gobeithio cael cymorth gyda’ch costau tai, mae’n bwysig cael y cyngor cywir am beth mae gennych chi hawl i’w gael cyn gwneud unrhyw benderfyniadau neu’n ymgymryd ag unrhyw gytundeb tenantiaeth.

Rhentu oddi wrth gyngor neu gymdeithas tai

Mae gwneud cais am dai cymdeithasol yn opsiwn da os ydych chi’n chwilio am rywle i fyw am y dyfodol rhagweladwy. Mae’n tueddu i fod yn llai drud na rhentu oddi wrth landlord preifat, ond nid yw dodrefn a nwyddau gwyn yn cael eu darparu. Mae rhestri aros hir am dai cymdeithasol yn y rhan fwyaf o ardaloedd.

Mae tai cymdeithasol yn cael eu dyrannu yn ôl system pwyntiau neu fandiau, gyda’r sawl a ddiffinnir o dan y gyfraith fel bod mewn ‘angen blaenoriaethol’ am dai yn denu pwyntiau ychwanegol (neu’n mynd i fyny band).

Rhentu oddi wrth landlord preifat

Os ydych chi’n chwilio am rywle i fyw ar unwaith, neu ar sail fyrdymor, e.e. chwe mis i flwyddyn, efallai y byddai’n well gennych chi rentu’n breifat. Mae eiddo rhentu preifat yn gallu bod wedi’u dodrefnu, heb ddodrefn neu hanner a hanner, e.e. mae rhai landlordiaid y darparu nwyddau gwyn, carpedi a llenni ond nid gwelyau, wardrobau, soffas, ac ati.

Fel arfer bydd asiantau gosod tai yn codi ffioedd ymlaen llaw felly efallai yr hoffech chi ystyried gofyn o gwmpas neu’n chwilio ar-lein neu mewn papurau newydd yn gyntaf. Os oes modd, ceisiwch edrych ar nifer o eiddo cyn gwneud penderfyniad. Dylech chi ddisgwyl i unrhyw lety rydych chi’n symud i mewn iddo fod yn ddiogel ac mewn cyflwr da.

Rhaid i bob landlord eiddo rhent yng Nghymru gofrestru gyda Rhentu Doeth Cymru (gwiriwch ar-lein). Os gofynnir i chi dalu adnau, gwnewch yn siŵr ei fod yn cael ei amddiffyn gan y Gwasanaeth Amddiffyn Adneuon (Saesneg yn unig).

Gwahanol fathau o denantiaethau

Fel tenant, mae gennych chi nifer o hawliau (a chyfrifoldebau); ond bydd y rhain yn amrywio yn dibynnu ar y math o lety rydych chi’n byw ynddo, pwy sy’n byw gyda chi a phwy ydy’ch landlord.

Er enghraifft, os ydych chi’n rhentu un ystafell yng nghartref eich landlord eich hun, bydd gennych chi hawliau gwahanol i rywun sy’n rhentu fflat hunangynhwysol.

Mae Rhentu Doeth Cymru wedi cyhoeddi arweiniad ar gyfer tenantiaid yn y sector rhentu preifat. 

Mae Shelter Cymru yn cynnig cyngor am rentu a hawliau tenantiaid.

Bod yn denant da

Mae gan denantiaid hawliau a chyfrifoldebau. Mae edrych ar ôl eich cartref eich hun yn bwysig i’ch llesiant a’ch diogelwch eich hun hefyd.

Rhai pethau i’w hystyried:

  • Glynwch wrth eich cytundeb tenantiaeth. Bydd hyn efallai’n cynnwys rheolau am bethau fel anifeiliaid anwes ac addurno’r eiddo.
  • Cadwch eich cartref wedi’i wyntyllu’n dda er mwyn osgoi lleithder a llwydni.
  • Rhowch wybod am broblemau, e.e. gollyngiad neu soced diffygiol, ar unwaith.
  • Os ydych chi’n cael anawsterau gydag arian gofynnwch am help cyn i bethau fynd yn ddybryd ac rydych chi’n methu talu’ch rhent.
  • Os bydd eich landlord yn bygwth eich troi allan, neu’n rhoi hysbysiad troi allan i chi, ceisiwch gyngor cyn gynted â phosibl.
Diweddariad diwethaf: 24/05/2018